Van Stokpaard tot Houten Hobbelpaard

By
Houten Hobbelpaard

Het Houten Hobbelpaard

Het paard is heel lang een geliefd stuk speelgoed geweest en is nog steeds niet uit de kinderkamer verdwenen. Het paard in zijn oudste vorm was het paard op wielen en het stokpaard. Het kreeg gewoonlijk een aller simpelste vorm. Het stokpaard was al bekend in de tijd van Socrates. De overlevering wil namelijk dat Socrates eens door zijn vriend Alcibiades werd verrast terwijl hij vrolijk zingend rondhuppelt op het stokpaard van zijn kinderen. Socrates leefde in de vierde eeuw voor onze jaartelling. We mogen dus wel aannemen dat het stokpaard een respectabele ouderdom heeft, terwijl het tot het begin van deze eeuw heeft weten stand te houden. Op het schilderij van Breughel vinden we een kind dat op een stokpaard rijd. De stok loopt uit in een prachtige gepluimde paardenkop. De jongen houdt de teugels stevig in de rechterhand, terwijl hij in de linkerhand een tak heeft waarmee hij zijn paard aanspoort. Eenzelfde soort stokpaard zien we op zijn schilderij “St. Joris Kermis” hier heeft de ruiter een lifter achterop. Het meiske houdt zich staande vast te midden van allerlei woeste apentaferelen. Ook de eveneens 16e eeuwse schilder P. Van den Borcht beeldt in zijn parodie op het spel, naast vele andere spelen een stokpaard af. Het zijn apen die de diverse spelsoorten laten zien. Ook bij de Speelgoedverkoper van P. Van den Borcht is een stokpaard te zien. De berijder steekt verlangend zijn hand uit naar de moeder, die voor haar zoontje een molentje heeft gekocht en bezig is de kramer te betalen. Intussen is een zakkenroller bezig de fraai uitgedoste dame van haar beurs te ontdoen. De speelgoedbaas heeft naast zich in een mand nog een aantal stokpaardjes staan.

Hoe Het Begon

Naast het stokpaard kwamen de houten hobbelpaarden en het paard op wielen, hoewel het hobbelpaard heel wat minder oud is. Het paard als speeltuig stamt nog uit de tijd toen rij- en trekdier tot het voornaamste vervoermiddel behoorde. De oudere exemplaren werden dikwijls thuisgemaakt of besteld bij de timmerman. Eerst in deze eeuw berschijnen de fabrieksproducten. Van de huisvlijt en ambachtelijke producten zijn er nog maar weinig te vinden. Ze zijn overigens te herkennen aan de degelijke verflaag, Met meestal een witte- of lichtgrijze ondergrond. Soms werden ook de mannen, de leidsels en het zadel in kleur aangegeven. Er zijn ook veel paarden geweest met een vacht van leer of textiel, dat laatste was meestal een viltachtige stof en chocoladekleurig. Veel zag men ook de grijsgevlekte met rechtopstaande of hangende manen. Bijzonder aardige staaltjes van nijverheid kan men vinden op oude vergeelde foto’s. Hier vinden we het speelgoedpaard in al zijn schakeringen terug, terwijl ons allereerst het kind opvalt. Dat kind dat helemaal uit zijn gewone nieuwsgierig, bevangen of angstig naar het “vogeltje” kijkt of er al even stijf bijstaat als zijn brave viervoeter. Al bladerend in zo’n album ontdekken we, dat er een grote verscheidenheid heeft bestaan op dit gebied. We zien ezeltjes op wielen met gevlochten mandjes op zij; schimmels met zwarte voeten; slanke met vilt beplakte renpaarden met fraai gesneden koppen, opgetuigd met tuig, leidsels en rijzadel van echt trotse berijders met de zweep in de hand. We zien zwarte gezadelde paarden op wielen, die konden worden voortgeduwd als een slee, kortom we zien een hele stoet van paarden in alle schakeringen aan ons voorbijgebladerd.
Het paard op wielen eiste van het kind heel wat minder fantasie dan het stok- of hobbel- paard, waarmee het zich in zijn rol als ruiter naar hartenlust uitleven kon. Met het paard op wielen kreeg het spel meer vaste vorm, het kon naar believen voor een rijtuig, een tram, een sleepkoetsje, een brouwerskar, een woonwagen, een trekschuit en dergelijke vervoermiddelen worden gezet.
In het gebied rond Berchtegaden en Oberammergau werden in de loop van de 17e eeuw voortreffelijke natuurgetrouwe modellen van paarden gemaakt. Met leer overtrokken paarden werden al rond 1590 gemaakt. Het spreekt vanzelf dat dit geen speelgoed was voor het minder bedeelde kind. In en rond Neurenberg werden eveneens fraaie paarden gemaakt, die net als in bovengenoemde gebieden, met grote preciesheid werden uitgevoerd.

Vroeger

Het hobbelpaard vinden we al in de 17e eeuw afgebeeld. Van vorm is dit speelgoed echter nog vrij primitief, details werden sterk verwaarloosd. Deze werden waarschijnlijk in de Beierse Alpen vervaardigd. Daar werden in de 19e eeuw vooral hobbelpaarden voor exportdoeleinden gemaakt. Deze bestonden uit twee schuin geplaatste half ovale borden en een paardenkop. Het hout was ruw bewerkt. Tussen de twee borden was achter de hals van het paard een plankje als zitplaats aangebracht. Het Bethnal Green Museum bezit een velocipedepaard uit omstreeks 1900. Het paard is grijs gevlekt, staat op drie wielen met een voetensteun. Uit de nek van het paard steekt het handvat. Uit deze eeuw zijn de hobbelpaarden die aan riemen werden opgehangen en waren uitgerust met een stijgbeugel. Ook de paarden op een houten raamwerk dateren uit deze eeuw, deze bezaten een verende constructie. Heel wat minder oud is de hobbel met paardenkop bestemd voor de leeftijd van drie tot circa zes jaar. De oudste dateren uit het eerste kwart van deze eeuw. Ze hadden meestal gedraaide spijlen en werden voorzien van een stevige verflaag. De latere fabrieksproducten zijn dikwijls van gelakt beukenhout. Fabrieksmerken komt men zelden tegen o hobbel- of trekpaarden.

Nu

In het heden is het houten hobbelpaard nog erg populair. Wij hebben in onze webshop daarom een collectie populaire houten hobbelpaarden. Deze zijn allemaal van uitstekende kwaliteit en helemaal van deze tijd.