Poppen Uit De Geschiedenis

By
Poppen

Poppen van Brooddeeg en Tragantgom

Voorlopers van de poppen uit samengestelde materialen komen al voor in de 2e helft van de 17e eeuw. Omstreeks die tijd werd geëxperimenteerd met papierpap en tragacent, waar vooral mombakkesen voor 2het theaterspel en poppenkoppen van werden gemaakt. Tragantgom is een van de boomwortels verkregen ingedikt plantensap, dat de eigenschap heeft in water op te zwellen, en dan een viskeuze (taaie) massa vormt. Vermengd met papierpap, en later met meel leverde dit een stevig product voor de poppenateliers. De koppen werden gemaakt in persvormen. Omstreeks 1750 gebruikte men materiaal dat enkel bestond uit meel en water. Deze deegpasta werd aangebracht op gesneden houten koppen. De details werden opgeschilderd, en om de kop wat duurzamer te maken werd het materiaal van een laklaag voorzien. Romp en ledematen werden gemaakt van stof, leer of hout. Korte tijd werd de kop zelfs uitsluitend van brooddeegpasta gemaakt. Dit materiaal waar overheen een laklaag werd aangebracht voldeed waarschijnlijk alleen aan de verwachtingen van ratten en muizen, tot groot verdriet van de poppenmoeders. Bovendien brokkelde het toch vrij broze materiaal snel af in de weinig zachtzinnige kinderhanden uiteindelijk wist men omstreeks 1830 een broodpasta te maken die veel elastischer was en niet meer zo snel afbrokkelde. Uit dit materiaal heeft men een tiental jaren alleen de koppen gemaakt, die overigens net als de vorige werden beschilderd en van een laklaag voorzien. Nadien ging men opnieuw experimenteren met deeg, waar deze keer gips aan werd toegevoegd. Hierdoor werd de kop aanzienlijk sterker en duurzamer. Het ligt voor de hand, dat er van dergelijke poppen weinig overgebleven zijn, ook al eigenlijk sprake was van wat wij noemen, een wegwerp artikel.

Poppen van Was.

Hoewel was een weinig bestendig materiaal lijkt voor het maken van poppen, is het toch duurzaam genoeg gebleken om de eeuwen te trotseren. Poppen van dit materiaal werden al gemaakt inde tweede helft van de 16e eeuw. In landen als Duitsland, vooral in het zuiden en in Oostenrijk en Spansje werden heiligenbeelden en kerststalfiguren van was gemaakt. Uiteraard in aanvang van uitsluitend voor kerkelijk gebruik. Immers de kerkgroep en alles wat daar omheen hang drong eerst aan het begin van de 19e eeuw tot de huiskamer door. Anders was het met de kinderzegen kastjes, die in Zuid-Duitsland al in de 18e eeuw voorkwamen. Uit die tijd zijn kastjes bewaard gebleven met daarin fraai uitgedoste wassen poppen. Zo'n kastje was van binnen behangen met afbeeldingen van heiligen en vrome spreuken. In gezinnen waar de kinderzegen uitbleef werd dikwijls een dergelijke schrijn in woon of slaapvertrek neer gezet. Een voorbeeld daarvan staat afgebeeld in het tweede boekje uit de serie: “uit grootmoeders tijd”, pagina 98. Tot voor enkele eeuwen heerste in sommige landen het gebruik, een in de kraam gestorven baby te vervangen door een wassen pop. De pop werd dan aangekleed als bakerkind en stijf verpakt in de wieg gelegd, die dan gedurende een bepaalde tijd in de kraamkamer stond. Babypoppen waarmee echt kon worden gespeeld werden eerst omstreeks 1850 gemaakt. Wassen poppen uit de 17e eeuw werden aangekleed als volwassen dames, in tal van musea zijn daarvan fraaie voorbeelden voorhanden. Men gebruikte het gemakkelijk te modelleren bijenwas met een kern van hout, papier-maché of gips. Soms zijn ze gegoten en hol van binnen. Het lijkt onwaarschijnlijk dat kinderen echt intensief met dergelijke poppen hebben gespeeld, gezien de broosheid van het materiaal, dat blootgesteld aan
warmte slap werd. Veel van deze naar de mode gekleden poppen stonden alleen maar mooi te wezen onder een glazen stolp en overleefden op die manier vele generaties, en kwamen tenslotte met stolp en al in een museum terecht. Dit soort poppen ziet men nog al eens met pupilloos glazen ogen, waardoor ze een starre blik hebben. Er zijn heel wat poppenmakers aan te wijzen, die met was werkten. Naast de klompen was waaruit ze kop en ledematen modelleerden, gebruikte men gietvormen. Twee heel bekende poppenmakersfamilies die zich omstreeks het midden van de vorige eeuw in Engeland vestigden, zijn de uit Italië afkomstige Pierottis en Montanaris. De poppen die zij maakten zien er zeer levensecht uit en munten uit door de fijn geboetseerde gelaatstrekken. Madame Augusta Montanari gooide hoge ogen en won diverse prijzen op de 1851 in Hyde Park in Londen gehouden wereldtentoonstelling, met haar uitgelezen collectie wassen poppen. In deze collectie kwamen ook babypoppen voor, wat toch nog wel vrij zeldzaam was; de meeste poppen werden gemaakt naar het patroon van de volwassen mens en ook als zodanig aangekleed. De pruik, van echt haar of mohair werd ingeplant in een gleuf of met een heet gemaakte naald ingedrukt in de was.

Meest uit de vorige eeuw dat en de wassen poppen gemaakt van papier-maché of ander stevig materiaal. Dit soort poppen werd eerst gevormd en geschilderd en daarna pas gedoopt in was. Het haar werd in de vorm gemodelleerd, of bestond uit een pruik. Het lijf en de bovenste ledematen zijn van textiel terwijl handen en voeten meestal van hout zijn gemaakt. Veel van deze uit de tweede helft van de vorige eeuw daterende poppen hebben ingezette slaapogen, soms zwart zonder pupillen, veel ook met blauwe en enkele met bruine ogen. Het mechanisme werkte op een loden gewichtje. Wie een wassen pop uit de vorige eeuw weet te bemachtigen mag zichzelf gelukwensen, want buiten de verzamelcollecties zijn ze bijna even zeldzaam als een witte raaf. Het zelf repareren van een wassen pop moet eigenlijk ontraden worden. Wil men toch zelf aan de gang, dan met uiterste voorzichtigheid, op de volgende manier: eventueel vuil verwijderen met een pluk watten en een drup terpentijn. Probeer eerst op een niet zichtbaar deel van de pop, hoe de was reageert. Barsten en scheurtjes kunnen worden gedicht met een verwarmde of een in heet water gedrenkte lap. Ontbrekende ledematen kunnen eventueel ook van was woorden gevormd. Het beste neemt men daarvoor een klomp zacht gemaakte bijenwas. Om een goede kleurverhouding te krijgen kan de was worden gemengd met gekleurde waskaarsen. Voor het aanzetten van de ledematen de beide aanzetdelen met een warm gemaakt mes enigszins zacht maken, anders hecht de was niet goed. Dan de aanzetdelen op elkaar drukken en even laten verharden. Vervolgens met een kwastje wat dikvloeibare was over de breukplaats aanbrengen. Als ook dit verhard is, de ruwe omtrek gladstrijken met een opnieuw verwarmd mes. Deze reparatietips zijn uiteraard alleen bedoeld voor de echte wassen poppen, dus niet de in was gedoopte papier-maché en andere compositiematerialen. Voor het bijverven van het poppengezicht kan men heel goed viltstiften gebruiken, of waterverf. Neem vooral voor de lippen zachte tinten; dunne lijntjes trekken en het teveel met de vinger voorzichtig over de lippen uitstrijken. Wenkbrauwen bijwerken met kleine korte streekjes. Neem voor de als volwassene aangeklede pop een lichte kleur oogschaduw uit uw eigen make-up-doos en breng het met een vingertop aan. De poppen hebben dikwijls een lijf van textiel of glacéleer, dat rondom aan het van gaatjes voorziene borststuk zit het garen losknippen en de stof vervangen. Overigens, de beste tip die ik geven kan: blijf er af en ga naar de poppenspecialist.

Kerstnerpoppen

Een van de grootste poppenfabrieken in Duitsland werd in 1804 opgericht door Johann Daniel Kestner. Het bedrijfje werd gevestigd in Walterhausen in de tegenwoordige D.D.R. Walterhausen ligt aan de voet van het Thüiringer Woud in het voormalige hertogdom Saksen-Coburg-Gotha. Het bedrijf werd in 1860 uitgebreid met de aankoop van een porseleinfabriek in Ohdruf, zo’n vijfentwintig á dertig kilometer van Waltershausen. De firma Kestner heeft poppen gemaakt tot 1930. Kestner is een van de firma’s die naast poppenonderdelen ook complete poppen maakte. Er werden twee verschillende handelsmerken
gevoerd, namelijk in 1896 voor het eerst een kroon met linten,met daarin de initialen J.D.K. Germany. En een kroon zonder linten in de voorletters en de volledige achternaam in de rand van de kroon. Kestnerpoppen zijn voorzien van het Kestnermerk, of de initialen J.D.K. met daarachter een of meer letters en een of meer cijfers, dit soms ook nog in combinatie met een andere naam, bijvoorbeeld Bergmann ; deze poppen zijn dan gemaakt voor genoemde firma. De letters geven de series aan waarin de poppen zijn gemaakt. Elke pop heeft bovendien een eigen nummer in een bepaalde serie. Elke seire werd in een bepaald jaar gemaakt. “Daisy”bijvoorbeeld werd gemaakt naar een ontwerp van Sheila Young en in 1911 uitgebracht in diverse kostuums. Zo was er een Daisypop in bruidskleding, vrijetijdskleding, uitgaanskleding en een in schooltenue.
De serie “Hilda” werd gemaakt in 1914. De bekende “Kewpie, naar het ontwerp van Rose O’Neill werd uitgebracht in 1914.

Keren we nog even terug naar de grondvesten van het bedrijf. Kestner maakte namelijk allerlei kleinsoortige voorwerpen van genoemd materiaal. Daarnaast begon hij ook al voorspoedig met het maken van popjes, waarvoor hij de romp van hout draaide, terwijl het kopje van papierpap werd gemaakt. Daarna volgden rompen van neteldoek en zacht leer. Omstreeks 1860 begon Kestner met het maken van koppen en ledematen van porselein. Daarnaast handhaafde men eveneens de poppen van geperst papier. Deze kregen een deklaag van was. In die tijd werd ook gestart met de eerste series pappa- en mammapoppen en poppen met slaapogen. Voor de pruiken werd echt haar gebruikt, of haar van de angora-geit. In 1889 kwamen de beweegbare gewrichten en kogelgewrichten. In 1896 volgde een patent voor poppen van leer en katoen. Daarnaast werden er poppen gemaakt van onbreekbaar papiermaché, met koppen van porselein. Ook celluloid werd verwerkt voor poppen. De zaken floreerden uitstekend. Dit kwam voor een groot deel door de thuiswerkers uit de omliggende dorpen, die eerder al door kestner werden ingeschakeld bij het productieproces. De voornaamste productie, na 1860 bestond uit leren poppen met en zonder beweegbare gewrichten, biscuitporseleinkoppen en koppen van celluloid.

Heden ten dage zijn er vele soorten poppen. Van bijvoorbeeld stof of plastic. Wij hebben een breed assortiment (hand) poppen. Bekijk bijvoorbeeld ons aanbod Monchichi poppen. Dit zijn prachtige poppen van uitstekende kwaliteit. Want zeg nou zelf; Poppen zijn nooit uit de tijd.